76. LOL, Gwendolyn Rutten, wat?!

1923_belgische_grondwet_in_het_nederlands

Vanochtend werd ik wakker met, zoals altijd, het journaal op Radio 1. En voor het eerst voor zover ik me kan herinneren hoorde ik iets van Gwendolyn Rutten, voorzitter van Open-VLD, waar ik het mee eens was. Wat, als ik daar nu even bij stil sta, bijzonder vreemd is: dat ik als ethisch liberaal eigenlijk zelden of nooit iets hoor van de voorzitter van de liberale partij waarvan ik denk Ja, Gwendolyn, daar heb je een punt.

Het punt was: we moeten de subsidies voor georganiseerde religies afschaffen. De reden: scheiding van kerk en staat. Wie mijn vorige blogpost gelezen heeft, weet dat ik daar voor ben.

Maar dan kwam het tweede luik van haar wekelijkse poging Open-VLD in het nieuws te brengen: ze wil ook alle Diyanet-moskeeën laten onderzoeken, en sluiten als er propaganda voor de Turkse overheid te vinden is.

Waarop ik luid moest lachen, en tegen mijn plafond riep: Wat? Gwendolyn? Wat?!

 

Waarom? Wel, laten we beginnen bij de stelling waar Gwendolyn Rutten en ik het over eens zijn: een echte scheiding van kerk en staat.

In de praktijk zijn we een relatief seculiere staat, d.w.z. dat religie geen rol speelt in de organisatie van de overheid en de manier waarop we tot politieke en maatschappelijke besluiten komen. Je merkt dat op een aantal verschillende manieren: België heeft bijvoorbeeld geen staatsgodsdienst (zoals England, Denemarken en Griekenland) maar wel godsdienstvrijheid (in tegenstelling tot Wit-Rusland en Rusland). Er is geen religieuze test voor ambtenaren of politici, integendeel: een politicus die teveel vanuit een levensbeschouwelijke hoek spreekt, is meteen een beetje verdacht. De reden daarvoor is het idee van algemeen belang: iemand die vooral christelijke ideeën in de praktijk wil omzetten, is vooral bezig met de christenen in de samenleving, maar niet noodzakelijk met het algemeen belang van alle burgers, waartoe ook flink wat niet-christenen behoren. Er wordt ook niet gezworen op Bijbels of Korans wanneer je voor de rechter verschijnt, er hangen geen religieuze symbolen in rechtbanken of raadzalen en we beginnen eindelijk ook discussies te hebben over de plaats van een kerststal in het gemeentehuis (hint: een kerststal is een tijdelijk mini-devotieschrijn voor Jezus Christus, Zoon van de christelijke God. Niet, dus. Kerstbomen daarentegen zijn geen probleem, want megaseculier.)

Maar, zoals ik al eerder opmerkte, is die scheiding van kerk en staat niet absoluut: de Belgische overheid erkent een heleboel religies wel en dan een heleboel andere niet, we hebben een gesubsidieerde katholiek onderwijsnet en ook in de zorg krijgen heel veel katholieke instellingen (voornamelijk ziekenhuizen en rusthuizen) overheidssubsidies.

En hoewel we het dus heel goed doen op vlak van de beïnvloeding van de staat door religies, doen we het omgekeerd heel erg slecht. De subsidies hangen vast aan een erkenning, en die erkenning hangt vast aan goedkeuring door de overheid, en die goedkeuring betekent in de praktijk: inmenging. Rechtstreekse inmenging van de overheid in religieuze zaken. Denk aan discussies over de burkini (een kledingstuk dat in principe beschermd is door de wet op godsdienstvrijheid) en de staatsveiligheid die salafistische groepen in België monitort [x].

 

En dat brengt ons bij het tweede luik van Gwendolyn Ruttens fantastische interne tegenspraak: de controles op de Diyanet-moskees. De Dyianet is de Turkse overheidsdienst die instaat voor de organisatie van de Turkse staatsislam. Zoals we eerder al zagen is het niet uitzonderlijk voor democratieën om desondanks een staatsgodsdienst te hebben, en in het geval van Turkije is het nog anders: islam is niet de staatsgodsdienst van de seculiere republiek, maar wel de godsdienst met de beste maatschappelijke status en de meeste bescherming. Finland en Italië hebben bijvoorbeeld soortgelijke systemen, waarbij respectievelijk de Evangelisch-Lutherse en de katholieke Kerk speciale rechten en beschermingen genieten, maar iedereen desondanks vrij is te geloven in wat-ie wil.

De Diyanet organiseert dus de Turkse islam. Bijzonder is dat dit niet gebeurt door clerici, d.w.z. schriftgeleerden, theologen of imams; maar door leken. En de Diyanet beperkt zich niet tot Turkije: ook in andere landen waar grote groepen mensen van Turkse herkomst wonen, zijn er moskeeën te vinden die in handen zijn van de Diyanet. En dus ook in België.

Wat houdt die Turkse islam in? Wel, ze behoort tot de soennitische islam (die van het Kalifaat, niet van schoonzoon Ali) die gebaseerd is door de hanafitische rechtsschool. Dat betekent dat ze in theorie heel liberaal is, en de gelovige heel veel gewetensvrijheid gunt om zelf na te denken en te interpreteren. Ze past dus eigenlijk het gemakkelijkst in het hedendaagse westerse Europa, maar ook in het seculiere Turkije waarin ze ontstaan is. (Wie meer wil lezen over het ontstaan van de Diyanet en islam in Europa  in het algemeen, raad ik ten sterkste dit hoofdstuk uit de cursus Moslims in de Europese lekenstaat van Herman De Ley van het CIE van de UGent aan.)

De bedienaars van de eredienst in een Diyanet-moskee, de imams dus, zijn ambtenaren van de Turkse overheid. En de lokale organisatie van een satelliet-gemeenschap, zoals de Belgische Turkse gemeenschap, gebeurt door de Turkse ambassade.

 

En daar wringt het schoentje: in een land zonder staatskerk, lijkt het een beetje vreemd om staatskerken toe te staan. Maar in die blogpost waar ik nu reeds voor de derde keer naar link, had ik al opgemerkt dat er evenveel Sikhs zijn als Anglicanen in België, en nochtans is de tweede groep wel erkend en de eerste niet. En wie is het hoofd van de Anglicaanse kerk? Koningin Elizabeth II, het staatshoofd van het Verenigd Koninkrijk. Mhm. Er is zelfs een tak van de Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland in België, al krijgt die geen subsidies [x].

Het hoofdstukje over de Saoedi-Arabische Râbita in de cursus van Herman De Ley is heel interessant om te lezen, gezien Rutten en Homans’ frontale aanval op de Diyanet. De kritische burger in mij vraagt zich af of nu ook de Grote Moskee in Brussel en dus alle moskeeën en islamleerkrachten die ermee gerelateerd zijn, geviseerd zullen worden. En wat het verschil is tussen Turkije en Saoedi-Arabië, als dat niet gebeurt? Gwendolyn Rutten liet zich in 2015 ontvallen misschien kritischer te willen zijn t.o.v. SA in de strijd tegen IS, maar haar partij stemde tegen een voorstel om de financiering van de Grote Moskee af te sluiten. [x]

Dus waarom de Diyanet? Wel, omdat al die ambtenaren die betaald worden door president Erdogans administratie, de voorbije maanden hun best gedaan hebben om Turken in het buitenland te overtuigen om te gaan stemmen voor Erdogans grondwetswijziging. Die zou van Turkije een presidentieel regime maken in plaats van een parlementaire democratie, wat betekent dat Erdogan niet alleen nog twee termijnen zou kunnen doen als president, maar ook ineens veel meer macht zou hebben. En we hebben het voorbije jaar gezien wat er gebeurt als Erdogan veel macht krijgt. Europa zit daar niet op te wachten, het heeft immers al een échte Poetin aan haar grenzen. En aangezien de Belgisch-Turkse gemeenschap de neiging heeft om Turkse problemen naar België te importeren, is de bezorgdheid van de overheid hier niet onterecht.

 

Maar, en dat is een belangrijke maar: wat geeft de overheid nu het recht om een moskee binnen te walsen, door te lichten en eventueel te straffen door haar te sluiten of haar subsidies in te trekken? Juist: het feit dat we geen feitelijke scheiding van kerk en staat hebben. Die subsidies, waar Gwendolyn Rutten zo tegen is, zijn dezelfde subsidies die haar in staat zouden stellen om de Diyanet-moskees aan te pakken. Als ze het ernstig meent met die scheiding van kerk en staat, immers, dan betekent dit dat de overheid zich absoluut niet te moeien heeft met wat er in een religieuze gemeenschap gebeurt, tenzij de Belgische wet gebroken wordt. En, geloof het of niet: propaganda voor en door buitenlandse regimes is niet verboden, en zelfs beschermd onder de wet op vrijheid van meningsuiting.

Gwendolyn Rutten wil scoren bij de traditionele politieke en filosofische liberalen die de scheiding van kerk en staat en de daarbij horende burgerrechten en secularisering ernstig nemen, maar ze wil tegelijk ook scoren bij kiezers die islam en migranten gevaarlijk vinden. En dat kan niet, of toch niet op de manier waarop ze het nu probeert.

Wat me opnieuw brengt bij mijn vraag: Wat? Gwendolyn? Wat?

 

Gwendolyn Ruttens mening vind je hier.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s