59. Vluchteling zijn in België – hoe doe je dat?

allochtonen Jongerenkamp met jonge asielzoekers, foto (c) Allochtonen van de Toekomst blog

Dus je bent tot in België gesukkeld… en nu?

Wel, het eerste wat je moet zoeken is Brussel. Daar moet je zijn om je ‘aan te melden’. Het lijkt een bizar ritueel: die lange rij wachtenden aan de Dienst Vreemdelingenzaken in Brussel. Ze staan er met een reden, vaak met al hun bezittingen in een zak in de hand: je aanvraag wordt behandeld in volgorde van toekomen. Eerst zijn op een dag in juli 2015, betekende al snel 200 anderen voor zijn.

Bij je registratie wordt er een kort gesprekje gedaan. Er wordt je gevraagd naar je naam, leeftijd, geboorteplaats, eventuele identiteitspapieren en de datum waarop je in België bent aangekomen. Je moet er ook een adres opgeven waar je brieven en documenten van de asielprocedure zullen toekomen. Dat is op zich logisch, maar anderzijds ook vreemd: een vluchteling kent niet noodzakelijk al iemand die hier woont, wanneer hij / zij hier toekomt. Heb je geen adres voorhanden, dan wordt het Commissariaat-Generaal van de Vluchtelingen jouw ‘thuis’, toch op papier.

Dit hele gesprek loopt trouwens in het Frans of het Nederlands. Je mag gebruik maken van een tolk, en dan kiest de DV of hun medewerker Frans of Nederlands spreekt met jouw tolk.

Vervolgens worden je vingerafdrukken genomen en wordt er een foto van je gemaakt. Dat eerste dient vooral om te controleren of je nergens anders al een asielaanvraag gedaan hebt. Als je dat al gedaan hebt in een land dat dat stukje van de Conventie van Genève goedgekeurd heeft, dan kan je geen asielaanvraag doen in België. Je krijgt dan een bevel om het grondgebied te verlaten (dat is een papier) en een laisser-passez om naar het land van je eerste aanvraag te kunnen reizen. Dat document geeft je de bewegingsvrijheid om terug te reizen, zonder gearresteerd te worden omdat je geen verblijfsvergunning hebt, maar je moet de terugreis wel binnen een redelijke termijn afleggen. Als deze procedure lang duurt, of ingewikkeld is, kan het zijn dat je vastgehouden wordt: zolang niet vaststaat dat België je asielaanvraag effectief moet onderzoeken, kan je immers onderduiken. (Je kan ook vastgezet worden als je niet (goed) meewerkt tijdens de gesprekken, of als je asielaanvraag geweigerd is.)

Ben je ouder dan vijf jaar, dan wordt tot slot nog een röntgenfoto genomen van je longen, om te controleren op tuberculose. Dat gebeurt doorgaans op de Dispatching van Fedasil (later meer daarover). De eerste twee jaren van je verblijf in België moet je om de zes maanden zo’n foto laten nemen.

Na dit intakegesprek heb je 8 werkdagen de tijd om je aan te melden bij de gemeente waar je opgegeven adres zich bevindt. Vandaar dat Brussel dus zoveel vluchtelingen telt: als je geen adres kan geven en je wordt gedomicilieerd op het CGVS, dan is je gemeente dus meteen Brussel.

Daarna moet je wachten op bericht van het Commissariaat-Generaal van de Vluchtelingen en Staatlozen. Zij doen het eigenlijke onderzoek van je aanvraag: voldoe je aan de criteria, en zijn er geen redenen om je aanvraag te weigeren (je bent bv. George W. Bush, een man die folterpraktijken toeliet die ingaan tegen het oorlogsrecht), dan krijg je een goedkeuring en ben je erkend vluchteling. Je kan ook een tijdelijk statuut krijgen, nl. dat van subsidiair beschermde. Het verschil is dat een vluchteling moet kunnen aantonen dat hij of zij rechtstreeks bedreigd wordt als individu. In een oorlogssituatie is dat bijvoorbeeld niet altijd het geval: ja, er kan een bom op je hoofd vallen, maar dat is niet rechtstreeks tegen jou bedoeld. In dat geval krijg je wel een verblijfsvergunning, maar niet als Vluchteling onder de Conventie van Genève, wel als subsidiair beschermde. België biedt aan om je gedurende een periode tóch op te nemen, ook al ben je niet individueel bedreigd. (Sterven van de honger is, zoals we in een vorige tekst al zagen, niet erg genoeg.)

Stel dat men op het CGVS je asielverzoek weigert. Wat doe je dan? Als je je daar niet bij wil neerleggen, dan kan je in beroep gaan. Dat doe je bij een bijzonder, onafhankelijk gerechtshof: de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen. Daar kan je terecht als je vindt dat er fouten gebeurd zijn in het onderzoek of bij het maken van de beslissing. Bevestigt dat hof de beslissing van het CGVS, dan kan je nog naar de Raad van State, waar je kan laten nagaan of jouw dossier wel behandeld is volgens de juiste interpretatie van de wet. De Raad van State spreekt zich niet uit over jouw vluchtelingenverhaal zelf, maar kijkt of het CGVS de regels wel juist heeft geïnterpreteerd. Kan je ook daar geen verhaal halen, dan is het voor jou gedaan in België: je bent officieel uitgeprocedeerd. Je krijgt dan een bevel om het grondgebied te verlaten.

De hele procedure kan flink wat tijd in beslag nemen. Wat gebeurt er in tussentijd met je?

Wel, nu kom je terecht bij Fedasil (die van de Dispatch van zo-even). Dat is de overheidsinstelling die bevoegd is voor de opvang en begeleiding van vluchtelingen, en voor de vrijwillige terugkeer van erkende en uitgewezen vluchtelingen naar het land van herkomst. Als asielzoeker heb je tijdens de hele procedure recht op materiële hulp. Fedasil omschrijft dat zelf als ‘opvang’, en de eerste stap is dan ook om je een opvangplaats toe te kennen.  Er zijn momenteel iets meer dan 16.000 opvangplaatsen voor asielzoekers

Als asielzoeker begin je altijd in een collectieve opvangplaats. Dit zijn de centra die Fedasil zelf beheert, samen met het Rode Kruis en enkele andere partners. Pas daarna word je doorgestuurd naar een individuele opvangplaats, zoals een woning van het OCMW of een ngo, zoals Vluchtelingennetwerk Vlaanderen.

De opvangcentra zijn ‘open’: je bent vrij om te gaan en te komen. Je krijgt er een slaapplaats, eten en drinken, psychologische en medische hulp als dat nodig is, en €7,40 ‘zakgeld’ voor andere kosten [x], zoals hygiëneproducten, pampers voor de kinderen en nieuwe kleren. Een sociaal werker kan je in contact brengen met een gratis advocaat om je dossier te helpen behandelen, en een tolk. België telt 50 opvangcentra, waarvan 17 rechtstreeks afhangen van Fedasil. Het bekendste opvangcentrum is ongetwijfeld Het Klein Kasteeltje in Brussel.

Tijdens je verblijf in een opvangcentrum, mag je alleen werken als je na zes maanden nog geen beslissing gekregen hebt. Blijf je dan in het centrum wonen, dan lever je een bijdrage voor je onderhoud.

Eens je geplaatst bent in een individuele opvangplaats, krijgt het OCMW van de gemeente waar je verblijft voor jou een vergoeding: 37,77€ per dag voor volwassene, 20,78€ per dag voor een minderjarige. Dit geld dient voor huisvesting, vervoer, kledij, verwarming en voeding, en voor de begeleiding door de maatschappelijk werker. De asielzoeker krijgt van dit bedrag een vergoeding voor kleine kosten, bv. om zelf te kunnen koken (60 – 67€ per week per volwassene) of voor luiers, eten, speelgoed etc.… (17-33€  per week per kind). Asielzoekers maken geen aanspraak op een leefloon, vervangingsinkomen of kindergeld, dus welke bedragen je ook ziet circuleren: dit is wat ze krijgen. [x]

Fedasil voorziet in opvang tot je aanvraag goedgekeurd is, of je volledig uitgeprocedeerd bent. Daarna heb je nog twee maand om een eigen woonst te zoeken, of terug te keren naar het land van herkomst (of het land waar je naar uitgewezen wordt).

Heb je je vluchtelingenstatuut, dan gelden alle rechten en plichten van de Belgische wet voor jou. Je krijgt dus geen toelage of steun van Fedasil meer, maar je komt zoals gewone Belgen in de sociale zekerheid terecht als je niet meteen werk vindt. Soms ga je dus van de ene OCMW-woning, die bedoeld is voor asielzoekers, naar de andere. En omdat er in België heel veel mensen aanspraak (willen) maken op een sociale woning maar de capaciteit veel te klein is, is het nog niet zeker dat je effectief een dak boven je hoofd vindt.

Als asielzoeker kan je ook hervestigd worden. Hervestiging betekent dat je in een derde land (dus niet het land waar je uit vlucht, en niet het land waar je asiel aanvraagt) wel asiel kan krijgen.

Deze hele procedure wordt doorlopen als je volwassen bent, of een minderjarige met een volwassen begeleider. Voor minderjarigen zonder zo’n volwassen begeleider, is er een ander traject. Zij komen eerst terecht in het Observatie- en Oriëntatiecentrum (OOC) in Steenokkerzeel of Neder-over-Heembeek. Daar wordt door de Voogdijdienst nagegaan of de minderjarige ook effectief minderjarig en niet-begeleid is, maar er wordt ook een eerste medische en psychische checkup gedaan. Fedasil voorziet in deze twee centra telkens 50 opvangplaatsen.

Krijg je groen licht, dan ga je na enkele weken naar een collectief opvangcentrum, waar je in een aparte leefgroep terecht komt. Net als elk kind daar, moet je ook naar school. Vanaf 16 kan je doorstromen naar een individuele opvang, bv. begeleid zelfstandig wonen. (Kindmoeders komen terecht in een speciale vleugel van het opvangcentrum in Rixensart.)

Niet-begeleide minderjarige asielzoekers krijgen ook een voogd. Die zorgt niet voor opvang, maar begeleidt de jongere mee in het proces: als vertegenwoordiger van rechtswege op processen e.d., maar ook in het zoeken naar een school of opleiding, in het navigeren van de procedure, enzovoort. (Meer informatie vind je hier.)

Wat zijn nu je kansen? Wel, statistisch gezien zijn ze vrij groot. In de periode van 1/2015 tot 31/7/2015 werden er  4.323 asielzoekers aanvaard, waarvan 3.594 goedkeuringen van het vluchtelingenstatuut en 729 onder subsidiaire bescherming. Mieke Candaele van Fedasil spreekt over een beschermingsgraad van 59,3%, die wellicht nu wat hoger ligt dan vorige jaren omdat de meer recente asielzoekers voornamelijk mensen uit oorlogsgebieden zijn, die in ieder geval meer kans maken op subsidiaire bescherming. [x]

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s