50. Ken jij…? 17 dingen die beginnen met een B.

pasen

Happy Beaster door Rosemary Mosco van Bird & Moon Comics

Er zijn zo van die vragen die zelfs ik liever niet stel, zoals “Waar is 85% van de ruimte?” en “Waaruit bestaat de aarde?” Maar andere mensen doen dat wel, en soms vinden ze zelfs een antwoord. Eén van de mineralen waarvan wetenschappers al langer vermoedden dat ze bijzonder aanwezig moesten zijn in de aardmantel is bridgmanite, genoemd naar Nobelprijswinnaar Williams Bridgman. Bridgmanite kan alleen bestaan in extreme condities (temperaturen van 2.100° Celsius en gigantisch grote druk) en wanneer het loskomt uit de liquide mantel onder de aardkorst, breekt het vanzelf af wanneer het naar hogere, koelere gebieden gestuwd wordt. Daarom is het bijna onvindbaar. Maar zoals wel vaker gebeurt, bleek het antwoord uit de lucht te komen vallen. In 1879 weliswaar, toen de meteoriet Tenham een noodstop maakte in Australië. Recent onderzoek onthulde piepkleine deeltjes bridgmanite in de steen, waardoor de theoretische concepten rond het materiaal ook effectief onderzocht konden worden. Wetenschap! [x]

Van wetenschap naar geloof, meer bepaald de Bijbel. In tegenstelling tot Harry Potter of Bella Swan is het hoofdpersonage van de Bijbel, JHWH, niet alomtegenwoordig op de pagina’s van het boek. Meer zelfs: hij is onzichtbaar, en onthult zich slechts bij mondjesmaat. Meestal zijn de mensen die hem toch zien of horen bijzonder gelovig, of gekozen met een specifiek doel: Mozes die via een brandend braambos de opdracht krijgt om de joodse slaven te bevrijden uit Egypte; Jakob die worstelt met de engel (God zelf?) voor hij zijn naam veranderd in Israël en zijn leven betert; Abraham die bezoek krijgt van drie vreemdelingen, waaronder wellicht God zelf… Het is een zeldzame eer om de transcendente, letterlijk boven-wereldse abrahamitische God te mogen zien. Maar er zijn uitzonderingen: de goddeloze Babylonische vorst Belsazar bijvoorbeeld, die tijdens een drinkgelag met zijn vele vrouwen en soldaten wijn laat oprukken om gedronken te worden uit de oorlogsbuit van o.a. de joodse Tempel in Jeruzalem. Het feestje wordt echter meer dan verpest door een hand die in ware horrorstijl op de muur begint te schrijven. Belsazar haalt er op aanraden van één van zijn vrouwen de gevangengenomen profeet Daniel bij, die de woorden vanuit het Aramees vertaalt als ‘Geteld. Geteld. Gewogen. Verdeeld.’[x] Die avond wordt Belsazar in zijn slaap gedood, en zijn koninkrijk wordt verdeeld onder de Meden en de Perzen. (Ja, die ‘meden en perzen’ [x]).

Een bekendere Bijbelse naam is die van de Behemoth, de koning van de zoogdieren die vernoemd wordt in het boek Job. Hij wordt omschreven als een gigantisch beest dat onder de bomen en aan de Jordaan leeft, maar veel van zijn omschrijving heeft te maken met zijn vruchtbare lendenen en het ‘zwaard’ dat God aan hem aanhechtte. Pogingen tot identificatie van de Behemoth leverden al neushoorns en nijlpaarden op, maar ook de volstrekt onwaarschijnlijke apatosaurus [x]. Of hoe er toch dino’s in de schepping zouden gezeten hebben….

In de Democratische Republiek Congo, op de oevers van de Congo, kan je biloko tegenkomen. Geen experiment dat aan te raden is, want de akelige haarloze mannetjes doen vrouwen flauwvallen en vergen magische krachten van jagers die zich op hun gebied wagen. Nog water waar je beter wegblijft, is water waar de grote barracuda woont. Hij wordt ook wel eens een zeetijger genoemd, al klinkt zijn officiële naam (grote zeesnoek) iets minder indrukwekkend. Wel indrukwekkend zijn z’n lengte (hij kan tot 1,5 meter lang worden) en grote, messcherpe tanden.

Om het rijtje toeristische bestemmingen die we beter mijden te vervolledigen: best wegblijven uit Baldwin Street in Dunedin, Nieuw-Zeeland. Ook het idyllische eiland Bastøy voor de kust van Oslo is misschien niet echt een optie: het was al in 1900 een correctionele instelling voor jongens, waar de brutaliteiten zo de spuigaten uitliepen dat een groepje probeerde te ontsnappen in 1915, en met de hulp van het Noorse leger werden teruggebracht. In 1970 pas werd de instelling opgeheven, en het eiland kreeg een nieuwe bestemming als een meer humane gevangenenkolonie. In tussentijd is Bastøy uitgegroeid tot één van de eerste ecologisch bewuste gevangenissen, waar 100 zware misdadigers in peis en vree samenwonen. Klinkt ongeloofwaardig? Sinds de erkenning als ecologische leefgemeenschap in 2007 zijn er slechts twee ontsnappingspogingen geweest, ondanks het milde veiligheidsregime, en met een recidive van ca. 30% ligt de instelling in heel Europa aan kop qua succesvolle re-integratie van gevangenen. [x]  (Maar toch: geen vakantiebestemming.)

Al zou een 18e-eeuwse Engelsman zijn neus misschien niet ophalen voor een bezoekje aan Bastøy. Eén van de populairste dagtripjes in Londen was immers het Betlehem Royal Hospital, en meerbepaald haar programma voor mentaal zieken. In het Engels heetten zulke plaatsen insane asylums, wat klinkt als een plaats waar mentaal zieke patiënten een vrijhaven vonden van het onbegrip vanuit de  samenleving. In het Nederlands heet zo’n plaats een dolhuis, en dat komt meer in de buurt bij wat je je er bij moet voorstellen: een huis waarin dolgedraaide mensen samen gezet worden. Alleen is dat huis meestal een ijskoude stenen kamer, en is dolgedraaid synoniem voor hysterisch, psychotisch of depressief. Dat onbegrip vertaalde zich niet alleen in de behandeling (of het gebrek daaraan) van patiënten, maar ook in de fondsen die ziekenhuizen zoals Betlehem RH konden winnen voor de verzorgen van hun patiënten. En dus werden er inkomtickets verkocht, aan zo’n 96.000 bezoekers per jaar. Maar gelukkig houden we er een mooi Engels woord aan over: bedlam, wat ‘chaos’ betekent. (James Blunt gebruikte de miserie van 18e-eeuwse psychiatrische patiënten voor zijn op merkwaardige wijze succesvolle album Back to Bedlam.)

Wel goeie muziek? Beethovens  9e symfonie. Het bekendste stuk daaruit is ongetwijfeld Ode an die Freude, op tekst van de dichter Friedrich von Schiller. Beethoven kwakte er drie lijnen voor en startte een traditie van luid meezingen op allerhande feesten, officiële gelegenheden en voetbalfestijnen. Al kennen de meeste van ons wellicht alleen het refrein. De mooiste versies? Deze orkestrale flash mob op een Spaans stadsplein, en bij contrast deze broze versie van Gorki.

In 2013 stierf Beate Gordon, deel van het Amerikaanse team dat na de Tweede Wereldoorlog de nieuwe Japanse grondwet moest schrijven. Haar invloed was niet gering: haar voorstellen werden net als de rest van de voorgestelde grondwet aanvaard, waardoor vrouwen die voorheen als niet meer dan vee en handelswaar gezien werden door de Japanse wetgever, plots een beschermde status genoten. Gordon zorgde er eigenhandig voor dat Japanse vrouwen onder de nieuwe grondwet bezit mochten hebben dat ze ook konden houden bij een echtscheiding en erfrechten kregen. Ze was toen amper 22 jaar. Wat haar verhaal nog indrukwekkender maakt, is hoe ze als onervaren vertaler van Russisch-Joodse komaf op zo’n post terecht kwam: Gordon was op zoek naar haar ouders, die in het Japan woonden waar Gordon zelf ook opgegroeid was. Omdat het tijdens de Tweede Wereldoorlog bijna onmogelijk was voor Amerikaanse burgers om naar Japan te reizen, ging ze als vertaler… en veranderde zo het leven van miljoenen Japanse vrouwen.

Japan, waar met een woord heeft voor het fenomeen van iemand aantrekkelijk te vinden langs achter, tot je zijn/haar gezicht ziet: bakku-shan. Vreemd genoeg is het een leenwoord, gebaseerd op het Engelse ‘back’ en het Duitse ‘schön’. Meer onvertaalbare woorden vind je hier, waar Anjana Iyer ze prachtig illustreerde.

Ooit al eens – oh, ik zeg maar wat – twee potten Häagen Dazs soldaat gemaakt en dan barstende hoofdpijn gekregen? Of te snel van je ijskoude cola gedronken? Brain freeze! Blijkt een echt ding, die brain freeze: door een plotse afkoeling van je gehemelte moeten je hersenen je thermostaat bijregelen en krijg je hoofdpijn. De oplossing is niet, zoals ik altijd dacht, meer ijs eten; maar je gehemelte opwarmen door je tong ertegen te duwen of een lauwe drank te drinken. Weer een illusie armer…

Geen risico op brain freeze bij het eten van balut, al vrees ik voor andere ongemakken. Deze Filipijnse en Cambodjaanse delicatesse is een hardgekookt eendenei… met eendenfoetus erin. De onvolgroeide beendertjes van het eendenkuikentje binnenin geven textuur aan deze gezonde, proteïnerijke snack. Nadeel? Veertjes tussen je tanden, en nachtmerries voor de rest van je leven. Smakelijk!

Weinig kans ook op een bandwagon effect bij de balut. Dat effect, zoals de naam zelf al suggereert, is het cognitieve vooroordeel dat dingen die door andere mensen verkozen hebben, dan ook wel een intrinsieke waarde zullen hebben. In de economie wordt het effect gezien als iets wat de wet van vraag en aanbod verstoort, omdat die wetmatigheid gebaseerd is op het idee dat mensen economische keuzes maken op basis van prijs, kwaliteit, beschikbaarheid en eigen preferenties.  Maar dingen als de iPhone, 50 Shades of Grey en de bankencrisis maken duidelijk dat we kuddedieren zijn: de intrinsieke waarde van een product stijgt, naarmate er meer mensen dat product consumeren. Met de stijging van waarde, stijgt ook de vraag en dus… de prijs.

Leestip! Als u een waarlijk verbijsterende geïllustreerde versie van een verhaal wil lezen, waarbij de prentjes de boel gewoon nog onduidelijker maken, dan kan u terecht bij het commentaar van Beatus van Liébana op het laatste boek van de Bijbel, De Openbaring van Johannes.

En mag ik afsluiten met het diertje van de week? Ontmoet de bdelloidea, een raderdiertje met een intrekbare kop dat zich volledig voortplant via parthenogenese – er zijn dan ook geen mannetjes binnen de soort, alleen volstrekt adorabele wijfjes. Desondanks zijn er meer dan 300 soorten – dus daar gaat de theorie dat seksuele selectie vooral evolutionair nut heeft om soorten meer variatie te geven. Nog beter is dat bdelloidea niet alleen problematisch zijn voor het darwinisme, maar ook nog eens een superkracht hebben: ze worden geboren in een staat van schijndood en wachten op de juiste omstandigheden om te ontwaken. Wanneer ze dat doen, gebruiken ze vreemd DNA van andere levende wezens om eventuele celschade te herstellen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s